Filosofische lezingen en workshops over bijna alles


Start   
Onderwerpen   
Stijl
Lesvormen
Prijsindicatie
Ervaring
Achtergrond
Visie op filosofie
Wat is filosofie?
cv
Teksten
Video's
Contact

Filosofie van de filosofie

Video's:


Chirurgen en natuurkundigen kunnen over veel discussiëren, maar ze zullen het wel zo ongeveer eens zijn over wat chirurgie is en wat natuurkunde is.

Bij filosofie is dit geheel anders. De bonte rijkdom aan opvattingen over de diverse onderwerpen binnen de filosofie gaat gepaard met een bijna even grote variatie in visie op wat filosofie zelf is, kan zijn, of moet zijn.

En wat in dit stukje geschreven staat zal dan ook alleen maar de visie van enkele filosofen vertolken.

Praktisch alle filosofie speelt zich af in taal, maar verder is er bijna niets zeker. De kijk op filosoferen hangt onder andere samen met de benadering van twee belangrijke filosofische thema’s: waarheid en betekenis.

Een uitspraak, zou je zeggen, slaat pas ergens op, of is zinnig, betekenisvol, wanneer zij een waarheid uitdrukt. ('Koeien zijn altijd paars', is vooral een wezenloze opmerking omdat zij eenvoudig onwaar is.) Maar wat is waarheid? Wanneer spreken we van waarheid, juistheid of zekerheid?

Wanneer waarheid opgevat wordt als de overeenstemming tussen wat gedacht wordt en wat er is, dan is het goed verdedigbaar dat filosofie een onderzoek van de ken-mogelijkheden van de mens moet inhouden. Er worden dan twee sferen onderscheiden: een van de dingen zoals ze op zich zelf zijn – los van elke menselijke bemoeienis of interpretatie – en een van het kennen zelf, dat op een bepaalde manier gestructureerd is.

Een filosoof die een dergelijke verdeling aanhangt, zou minstens twee dingen willen weten: hoe is dat kennen dan gestructureerd, en op welke manier komt de informatie uit de ene sfeer (van de dingen op zich) terecht in de andere sfeer (van het kennen).

Op deze manier zou je, voor zover mogelijk, inzicht kunnen krijgen in de uiteindelijke waarheid.

In de twintigste eeuw is deze opvatting flink bekritiseerd. De idee van een ‘uiteindelijke waarheid’ wordt door sommige vooraanstaande filosofen niet meer zo serieus genomen of interessant gevonden. In plaats daarvan zijn uitspraken waar genoeg wanneer we er iets mee kunnen.

Er wordt dan eerder van betekenis uitgegaan dan van waarheid. Woorden hebben betekenis wanneer we ze goed kunnen gebruiken. (‘Hallo’, zeggen, bijvoorbeeld.) En één van de manieren waarop we ze kunnen gebruiken is uitspraken doen die een bepaald effect hebben omdat we ze op een of andere manier als waar kunnen verkopen. (‘Ik ben onschuldig, rechter’.) En niet alleen 'verkopen' aan anderen, wat nogal negatief klinkt, maar ook wat onszelf betreft slaat een min of meer ware uitspraak pas ergens op wanneer hij waardevol, betekenisvol, is.

Deze twee opvattingen, waarin ofwel waarheid ten grondslag ligt aan betekenis, of andersom, leiden tot heel verschillende stijlen, of opvattingen van filosofie.

De eerste – strevend naar een uiteindelijke waarheid – zal pogen objectief te zijn: werken met logische argumenten, met wetenschappelijke gegevens en liefst met tijdloze begrippen.

De tweede – strevend naar meer betekenis, of naar diepgaander inzicht – zal proberen vruchtbaar te communiceren, of inspirerende teksten te creëren, aansluitend op de huidige cultuur waar we in leven.

Maar ook dit is maar een vereenvoudiging en een greep uit de mogelijkheden. Filosofie is in de eerste plaats filosofie en niet iets anders, maar voor de een lijkt het vanzelfsprekend dat zij op wetenschap moet lijken, voor de ander op literatuur, op politiek, op losse invallen, op religie of op gewoon praten.






Meer over filosofie:
Filosofie startpagina
Wikipedia